Fabrizio De Andrè


Fabrizio De Andre ( 1940. - 1999. ) je italijanski kantautor i pjesnik. Dugo vremena kružila je priča kako je on italijanski Bob Dylan, Leonard Cohen... Međutim, ko je god imao priliku čuti bilo koji album ovoga majstora šansone ( i svega u što su ga ubrajali, folk, folk rock ) znaju da je možda ostao u sjeni velikih kantautora 20. vijeka zbog jezične barijere, ali i to da je Fabrizio De Andre jedan od najboljih pjesnika koji su svirali gitaru ikada. Kroz 40 - godišnju karijeru nije izlazio iz okvira zacrtanog puta singer - songwritera, ostao je dosljedan sebi ali ni na trenutak dosadan. Od prvog albuma Tutto Fabrizio De Andre do posljednjeg Anima Salve uvijek je u sebi imao emociju koju je ispoljavao kroz katkada mistične tekstove, pripovjedajući o temama koje nekada nisu bile one koje možete čuti kod velike većine kantautora. Za one koji ne znaju italijanski, obavezno si prevesti tekstove i shvatiti promišljanja De Andrea o ljubavi, seksu, smrti, religioznosti i svemu onomu što nas zaokupljuje.
 
Italijani ne vole mnogo svoje političare, još manje iskazuju veliku nostalgiju prema onim prošlim. Istina, uvijek postoje izuzeci koji samo potvrđuju prethodno pravilo.
Prema umjetnicima je drugačije. Ali, u zemlji velike kulturne tradicije, posebno one muzičke, nije lako potvrditi se, još manje postati dio nacionalne memorije.
A da jedan umjetnik ostaje trajna biografska crta nacije pokazalo se kada je Italija, na zaista jedinstven način, obilježila desetogodišnjicu odlaska s ovog svijeta Fabricija de Andrea, jednog od najvećih i najosobenijih kantautora zemlje. Odmah treba reći da nacionalni omaž De Andreu nije bio rezultat inicijative visokih državnih institucija, već se radilo o izuzetno spontanom događaju, pa je i zato vraćanje velikom umjetniku bilo, nekako u isti mah, grandiozno i autentično.

Veliki broj kulturnih događa su tog januarskog dana obilježili nacionalni susret s umjetnikom. Impresivna izložba posvećena autoru u Palazo Dukale u Đenovi, veliki koncert u Rimu, literalno veče u Torinu, izložba u Trevizu, veče sjećanja na Fabricija u Palermu, pozorišna predstava u Vićenci, muzičko - pozorišni program na brodskoj liniji Đenova – Sardinija (nekoliko godina De Andre je živio na Sardiniji)... Danas mnoge ulice, kulturni centri i škole nose ime đenovskog kantautora.

Tokom četvoročasovne emisije na RAI 3 ( koju su vodili Fabio Fazio i Dori Geci - De Andreova supruga i nekada poznato muzičko ime), De Andreovu muziku su izvodili Lućo Dala, Đana Nanini, Franko Batijato, Andrea Bočeli, Đovanoti... U momentu izvođenja jedne od njegovih najljepših balada „L’amore che viene, l’amore che va“ direktno su bile uključene italijanske radio-stanice, njih 300, koje su tako po cijeloj Italiji još jednom prenosile divan De Andreov glas. Emisija je završena direktnim uključivanjem u ambijent stare đenovske luke iz koje je sirenama pozdravljen De Andrea, prema staroj tradiciji mornarskih republika, kada se zvucima s brodova izražavao pozdrav odlazećim kapetanima.
 

A negdje krajem 50-ih i početkom 60-ih godina u lučkim kafeima Đenove, okupljali su se kantautori željni da muzikom mjenjaju svijet. Tu su bili Đino Paoli, Bruno Lauci, Luiđi Tenko, Umberdo Bindi, osnivači „đenovske škole“, kasnije svi velika nacionalna muzička imena. Njima se tih godina pridružuje i Fabricio de Andre. Bilo je odmah uočljivo da je drugačiji od svih, ne samo što je bio mlađi. Razlikovao se po stilu, ali i po još jednom detalju. Naime, De Andre je jedini na ove susrete dolazio iz jednog drugog đenovskog kvarta, onoga u kojem su živjele bogatije porodice. De Andrea je bio sin poznatog đenovskog industijalca.
Osoben i introvertan, De Andre je započeo svoju umjetničku i životnu avanturu, sartrovski rečeno „samoću avanture“, uz veliko interesovanje za anarhističke ideje. Studiranje pravnog fakulteta ga nije pretjerano zanimalo, pa je De Andre tada više čitao klasike anarhizma Bakunjina, Štirnera, Malatestu, uz francusku i rusku književnost. Kada su mu predlagali da se učlani u neku radikalnu i revolucionarnu partiju, to je odbijao riječima da je “anarhizam isuviše ozbiljna stvar“. Isto je obrazloženje dao, prilikom odbijanja da uđe u neku anarhističku organizaciju.

Slično je bilo 68. godine kada nije uzeo direktno učešće u studentskim manifestacijama, iako su njegove kompozicije smatrane muzičkim ikonama studentske pubune. (Ovih dana su objavljeni dosijei tajnih službi iz kojih se vidi da je De Andre u vremenu „olovnih godina“ bio policijski „obrađivan“ kao inspirator „subverzivnih elemenata“.
Na formiranje njegove kulture, jednako muzičke i intelektulne, presudno je uticalo nekoliko pravaca iz susjedne Francuske. Na muzičkom planu, to su bili šansonjeri Žorž Brasans, Žak Brel, Leo Fere. Na samom početku svoje karijere De Andrea je prevodio Brasansa i pjevao njegovu pjesmu „Gorila“, dok je jedna od njegovih prvih kompozicija „Come morimo a stento“ posvećena „ukletom pjesniku“ Fransoa Vijonu. (Zanimljivo da je rusko - gruzijski muzičar Bulat Okudžava komponovao i pjevao onu divnu baladu „Molitva“, upravo, po riječima istog Vijona, velikog francuskog pjesnika 15. vijeka.)

Na planu ideja, De Andre je bio inspirisan franuciskim egzistencijalistima, koji su ponosno saopštavali da su „osuđeni na slobodu“. Još preciznije, bio je očaran filozofsko umjetničkim krugom, nekom vrstom intelektualnog „pokreta otpora“, okupljanim u pariskom kvartu Sen Žermen – dakle, Žan Pol Sartr, Simon de Bovuar, Žak Prever, Žilijet Greko, Pol Elijar, Albert Kami, Pikaso, Boris Vijan čija je pjesma „Dezerter“ imala veliki utucaj i na De Andrea. Pobunjeni čovjek, naslov poznatog djela Alberta Kamija, možda najadekvatnije oslikava životni i umjetnički credo Fabricija de Andrea. Odmah precizirajmo – pobunjenik lirskog stila, bez straha, kreativan, aristokratske fizionomije. Odričući se materjalnog konformizma, De Andre je izabrao boemsku četvt grada, druženje i s tzv. marginalnim drušvenim grupama oko đenovske luke koje je opjevao svojom poezijom i muzikom. Ovaj milje je dočaran i kompozicijom „Via del Campo“ (Radi se o jednoj od „loših ulica“ u Đenovi koja sada, zahvaljujući upravo ovoj De Andreovoj pjesmi, postaje slavna, u svakom slučaju meta turista.)
 

De Andreova „francuska duhovna nadgradnja“ se na najbolji mogući način nadovezala na njegov italijansko – meditreranski senzibilitet. Rezultat je rijedak spoj - kultivisani pjesnik, veliki muzički talenat i iznad svega božanstven glas.
Njegov prvi album je posvećen Brasansu i Brelu. Prvi veliki uspjeh na nacionalnom planu doživio je 1965. godine kompozicijom „Pjesma o Marineli“ u zajedničkom izvođenju sa Minom. (Ovu kompoziciju je u Jugoslaviji pjevao Arsen Dedić.) To je bio i prvi De Andreov finansijski uspjeh. Često je naglašavao da je to ključni momenat u njegovom životu. Tada je, zapravo, saopštio ocu da i definitivno napušta pravni fakultet i njegove planove o zajedničkom vođenju porodičnog kapitala. („Znam da bih bio očajan advokat“, često je ponavljao De Andre.)
 

Jedan album je posvećen Đenovi, s poznatom pjesmom na ligurijskom dijalektu „Greuza da me“. Drugi je posvećen 68. godini, pod nazivom „Canzone del maggio“ (Pjesme maja), treći je priredio zajedno s poznatim kantautorom Frančeskom de Gregorijem... Nezaboravna je i njegova kompozicija „Pregiera in gennaio“ (Januarska molitva) posvećena svom đenovskom drugu Luiđi Tenku koji je tragično završio tokom održavanja festivala u San Remu. „Dolcenera“ je lijepa kompozicija mediteranskih etno tonova – i zato će našim slušaocima (sve se to može odslušati preko youtube-a) zvučati veoma blisko.
 

Ukratko, De Andre je ostavio impozantno pjesničko – muzičko nasljeđe. Nije zaboravljen ni njegov orginalan doprinos teatru, pa danas tačno 87 italijanskih pozorista nosi njegovo ime.
Ne znamo da li je priča o Fabriciju de Andreu ljepša od one njegove o Marineli. Znamo da glas i muzika nježnog anarhiste ostaju obožavani, ima se utisak, ostaju besmrtni. To je pokazalo i obilježavanje desetogodišnjice odlaska De Andrea u njegovu galaksiju – obilježavanje koje je u Italiji proteklo u atmosferi rođendana.
 
Ovdje vam preporučujem tri njegova albuma za koje mislim da su najbolji, kasnije možete istražiti i ostalo;

Volume 1 ( 1967 )
La Buona Novella ( 1970 )
Rimini ( 1978 )
 
Samo bih, kao neizostavan moment za početak upuštanja u De Andre' priču, dodao barem jedan od CD-a na kojima su sabrani njegovi rani radovi, kao npr. već spomenuti Tutto Fabrizio de Andre' ili opsežniji Peccati Di Gioventu' na kojima su neka od zasigurno najboljih i najdojmljivijih Fabriziovih ostvarenja - La ballata del amore cieco (o della vanita') ili La canzone dell'amore perduto. Najveći je dio tih pjesama sam De Andre' kasnije iznova snimio (Vol.3, Canzoni), ali novije verzije po mom osobnom mišljenju ne posjeduju onu posebnu draž izvornika.







Miodrag LEKIĆ


Popularni postovi s ovog bloga

Ivan V. Lalić - Nikad samlji

Teofil Pančić - Darko Rundek i Apokalipso, 20 godina

(Ne)prilagođen

Lordan Zafranović - Ta slika mi se strašno urezala u sjećanje i negdje mi rekla šta je to pisac

Charles Bukowski - Još jedna propala veza

Patti Smith - Sam Shepard, moj najbolji drug

Ernesto Sabato - Zemlja u kojoj je najveća elektronska komunikacija istovremeno je i zemlja gde je najveća usamljenost ljudskih bića

Zuko Džumhur - To je kao neka ljubav koja ne može da se objasni